De Vrienden gaan naar De Kooy. Het programma omvat onder meer een bezoek aan de Traditiekamer MLD, rondleiding over De Kooy en een marine rijsttafel. De Vrienden NMM zullen hierover per brief nader worden geïnformeerd. Dit wil uw bestuur graag voor u organiseren omdat de Marine Luchtvaartdienst (MLD) dit jaar 100 jaar bestaat. In het Magazine is daar eerder dit jaar al aandacht aan gegeven.

Open dag. Op zaterdag 16 september 2017 wordt op De Kooy, zuid van Den Helder, het vijfjaarlijks evenement ‘Heldair Show Maritiem’ gehouden. Het is een open dag, waarbij in het programma ook aan de kleinsten is gedacht. Voor het programma en voor de laatste bijstellingen: zie website www.heldairshowmaritiem.nl en Twitter via @HeldairShowMaritiem.

Vriendendag. Voor woensdag 1 november 2017 staat er een vriendendag NMM op De Kooy op stapel. Het programma omvat onder meer een bezoek aan de Traditiekamer MLD, rondleiding over De Kooy en een marine rijsttafel. De vrienden NMM zullen hierover per brief nader worden geïnformeerd.

Achtergrond. Dit jaar bestaat de Marine Luchtvaartdienst (MLD) 100 jaar. In het Magazine is daar eerder dit jaar al aandacht aan gegeven. In de volgende paragrafen wordt kort ingegaan op de vraag hoe het vliegveld De Kooy daar bij Den Helder is gekomen en hoe het sindsdien is gegaan?

Vóór 1918. Om te beginnen iets over ‘de plek’. Kijken we in de alom bekende Bosatlas dan vinden we daar een kaartje van het ‘Noorderkwartier van Holland in 1300’ (afbeelding 2). Er zijn op dat moment nog weinig droge plekken in ‘de Noordkop’ te vinden. Op de archeo-logische kaart ‘Hollands-Noorderkwartier in 1350’ (afbeelding 3) zien we echter dat er in de 14e eeuw tussen Huisduinen en Callinge op ’t Oghe al hogere zandgronden staan afgebeeld. Tot en met de 15e eeuw bestond er ten zuiden van Huisduinen nog een getijdegebied, d.w.z. dat de zee zijn weg vindt door getijdegeulen of trekgaten.

Noorderkwartier van Holland in 1300’ (Bos, 1959: kaart 12
Hollands-Noorderkwartier in 1350’ (Lambooij, 1988: 28

Eind 16e eeuw blijkt het getijdegebied met zijn diverse getijdegeulen nagenoeg geheel te zijn verzand. Omdat de zeedijken van de nieuw aangelegde polders Zijpe (1597) en Wieringer-waard (1608) nog steeds door de zee worden bedreigd, wordt in 1610 door de Staten besloten om op de strandwal die tussen Huisduinen en Callantsoog is ontstaan, de Oldenbarneveldts-dijk ofwel de Statendijk aan te leggen. Achter de dijk blijven er nog wel natte plekken, zogenaamde quelderingen (kwelders). Een queldering is een plaats waar water, als gevolg van de structuur van de bodem en de afloop van water, aan de oppervlakte komt, water geschikt voor het drenken van vee en het vangen van eenden. Rond een queldering treedt gebruikelijk plantengroei op, die stuifzanden vasthoudt en waardoor vervolgens duinvorming optreedt. ‘De Queldering van het Koegras’, een opstuiving rond een plas met enig weidegebied (het eigenlijke Koegras, waaraan het gehele gebied tenslotte zijn naam heeft te danken) raakt omstreeks 1675 dichtgestoven. Maar ‘De Queldering’ (inmiddels Quelderduin geheten) heeft dan nog wel toekomst. Aan de afwatering (de Quelderbeek) van de omliggende gronden wordt rond 1700 een eendenkooi aangelegd.

In 1817, 2 eeuwen na de aanleg van de Statendijk, de westelijke zeedijk, wordt ten oosten van de Koegrasgronden de Koegras Zeedijk aangelegd (afbeelding 4, kaart B) en wordt de polder Koegras gerealiseerd. Aan de westkant van deze dijk wordt door ‘polderjongens’ het Groot Noord-Hollands kanaal gegraven. Volgens de geschiedschrijver was het ‘het werkvolk van de aannemers van Waterstaat’ dat het bij zijn rooftochten herhaaldelijk had gemunt op het hout uit het voor een kooiplaats onontbeerlijke bos. Latere pachters op Quelderbeek hebben zich dientengevolge tot de veehouderij moeten beperken. Voor de fijnproever in detail: Westenberg schetst in zijn studie (Westenberg, 1961: 26, e.v.) de opeenvolgende stadia van inpoldering in de omgeving van De Kooi d.m.v. een vijftal kaarten met de volgende legenda:

  • 71: eendenkooi (1800);
  • 65: aanleg van de Koegras Zeedijk (1825);
  • 31: aanleg van het Groot Noord-Hollands Kanaal (1825);
  • 114: aanleg van het Poldertje van Lanser (1842);
  • aanleg van de Anna Paulowna Polder (1847);
  • 68: buurtschap De Kooy (1926);
  • 8: aanleg van het Balg(zand) Kanaal (1926);
  • 9: aanleg van de Balg(zand) Polder (1926).
Opeenvolgende stadia van inpoldering in de omgeving van De Kooi: 1800, 1825, 1842, 1847 en 1926 (Westenberg, 1961: figuur 9

In 1918 wordt een terrein van ca. 70 hectare iets noord van de voormalige eendenkooi aangekocht, voornamelijk bestaand uit weiland, en bestemd tot vliegveld. De waterstand wordt beheerst door het aanleggen van een eigen polder binnen de Koegraspolder, ook handig voor inundatie. Voor de naam van het vliegveld hoeft men niet ver te gaan. Marinevliegkamp De Kooy wordt op 7 oktober 1918 in dienst gesteld. Het is het vierde marinevliegkamp in korte tijd, na Schellingwoude nabij Amsterdam (17 april 1916), De Mok op Texel (21 augustus 1917) en Veere in Zeeland (2 september 1918). Met De Kooy (afbeelding 5) erbij kan de Koninklijke Marine nu geheel autonoom zijn eigen luchtvarenden over de volle breedte (land en water) opleiden. De Kooy blijkt een blijver, het zal op enig moment uitgroeien tot het drukst bevlogen militaire vliegterrein van Noord-Nederland.

De Kooy vanaf 1000 voet richting noord. Slikken en schorren grenzen nog aan de Koegras Zeedijk. Aan de einder ligt De Mok op Texel (IMH, vermoedelijk eind 1918

Sinds 1918. Hoe is het sinds 1918 met De Kooy gegaan? De opbouw van de jaren 10 en de verbreding van de jaren 20 zagen een reeks van vliegtuigtypes passeren: de Farman HF-22, de Thulin K en LA, de Spijker V-1 en V-2, de Fokker D-VII, C-I, S-III en C-V, de Pander D, de Fokker C-V W en de Van Berkel WA. In de jaren 30 verschijnen nog de Koolhoven FK-51 en de Fokker S-IX, maar de trend is krimp. De jaren 40 betekenen voor De Kooy een verdere neergang. Vroeg in de ochtend van 10 mei 1940 wordt De Kooy met grote inzet met de Fokker D-XXI (afbeelding 6) verdedigd tegen aanvallen met Messerschmitts. Na de capitulatie worden er Duitse Messerschmitts  Bf-109 en Bf-110 gestationeerd, totdat in het laatste oorlogsjaar totale ontmanteling (afbeelding 7) volgt.

De Fokker D-XXI 219 met luitenant-vlieger Van Overvest in een kringgevecht boven De Kooy. Eén Messerschmitt Bf-109 zal door hem worden neergeschoten.
De ontmanteling van De Kooy is begonnen. De gebouwen staan nog overeind, maar het veld is door middel van geulen onbruikbaar gemaakt (Royal Air Force, 6 juli 1944.

Vervolgens blijft het een aantal jaren stil op De Kooy. Maar in de jaren 50 volgt de wederopbouw. In de jaren 60 wordt weer uitgebreid en de jaren 70 kenmerken zich door integratie. Standaardisatie is het fenomeen van de jaren 80 en de jaren 90 laten intensivering zien. Diverse vliegtuigtypes zijn er te spotten geweest, zoals de Fokker S-11, de Agusta Bell, de Wasp en de Lynx. Daarnaast is De Kooy ook Luchthaven Den Helder geworden met vele vliegbewegingen ‘off-shore’. En dan hebben we het nog niet gehad over het perspectief van de nieuwe eeuw met de NH90. De uitwerking van het aeronautisch opereren met de verschillende maritieme, militaire en civiele platformen is voor een volgende keer.

Vliegmachines van na 1950. Herkent u ze?

Tot slot. Wilt u meer weten over De Kooy of wilt u zich nader voorbereiden voor de open dag of de vriendendag dan wordt u verwezen naar: Visée, W.F., Marinevliegkamp De Kooy, beelden van een bevlogen eeuw. Uitgeverij Ceharo, oktober 2001, Den Helder. ISBN 90-803-7108-4. (De in dit artikel genoemde bronnen worden in dit boek nader geduid.) Het boek is tweedehands nog te krijgen via www.boekwinkeltjes.nl en de auteur heeft er ook nog enkele liggen: visee.oegstgeest@hetnet.nl

'Marinevliegkamp De Kooy, beelden van een bevlogen eeuw.'
Daar ligt De Kooy, in de driehoek gevormd door boerderij Kwelderbeek - nabij buurtschap De Kooy - boerderij De Garst en de Helderse wijk De Schooten (Topografische Dienst, Emmen, verkenning 1990.

Deel deze pagina

Let op: wij gebruiken cookies en vergelijkbare technieken om uw bezoek aan onze website zo aangenaam mogelijk te maken en om u relevante boodschappen te tonen. Als u verder gaat op onze site, gaat u akkoord met het plaatsen van cookies.